Obserwator obywatelski

Według GUS od wejścia Polski do Unii Europejskiej bezrobocie rejestrowane spadło z 19,9% do 5,8%. To oznacza mniej osób zapisanych w urzędach pracy jako szukające zatrudnienia.

Stopa bezrobocia rejestrowanego na koniec kadencji kolejnych rządów (stan na koniec miesiąca):

• Leszek Miller, kwiecień 2004: 19,9%
• Marek Belka, październik 2005: 17,3%
• Kazimierz Marcinkiewicz, lipiec 2006: 15,7%
• Jarosław Kaczyński, listopad 2007: 11,2%
• Donald Tusk (pierwszy rząd), listopad 2011: 12,1%
• Donald Tusk (drugi rząd), wrzesień 2014: 11,5%
• Ewa Kopacz, listopad 2015: 9,6%
• Beata Szydło, grudzień 2017: 6,6%
• Mateusz Morawiecki, listopad 2023: 5,0%

Obecny rząd Donalda Tuska (od 13 grudnia 2023 r.), stan na koniec każdego roku:

• grudzień 2023: 5,1%
• grudzień 2024: 5,1%
• grudzień 2025: 5,7%
• wrzesień 2026 (najnowsze dane): 5,8%

Warto wiedzieć:

• To bezrobocie rejestrowane, czyli osoby wpisane w powiatowych urzędach pracy. Nie liczy się tu osób, które nie pracują, ale się nie zarejestrowały.
• Dla rządów Millera i Morawieckiego podano ostatni pełny miesiąc ich urzędowania.
• W 2022 r. GUS przeliczył dane od grudnia 2020 r. po Powszechnym Spisie Rolnym 2020 (PSR 2020). Od tego miesiąca wartości są o około 0,4–0,5 pkt proc. (punktu procentowego) wyższe niż według dawnej metody.

Źródła: GUS, Stopa bezrobocia rejestrowanego w latach 1990–2026 (23.10.2026), a także Bankier.pl i money.pl, które cytują dane GUS.

Następna notatka: jak liczy się bezrobocie i kim są bierni zawodowo.

Legenda: 📍 obecność osobista, ✉️ działania na odległość, 💬 media społecznościowe.

Tło: 7 listopada w zamachu na Rynku Głównym w Krakowie zginęło sześć osób. Żałoba narodowa trwała 8–9 listopada (Euronews, Rzeczpospolita/PAP (Polska Agencja Prasowa)).

1. Karol Nawrocki – prezydent RP (Rzeczpospolitej Polskiej)

📍 9 listopada wziął udział w Marszu Ciszy w Krakowie w hołdzie ofiarom zamachu. Razem z premierem i prezydentem Krakowa Łukaszem Gibałą złożył znicze w trzech miejscach ataku (Rzeczpospolita/PAP, Euronews, Polsat News)
📍 Przed marszem wpisał się do księgi kondolencyjnej poświęconej ofiarom (Polsat News, Nasz Dziennik/PAP)
📍 Zdecydował o nadaniu Krzyży Oficerskich Orderu Odrodzenia Polski dwóm rannym policjantom, Jakubowi Kulikowi i Arturowi Morańskiemu, którzy powstrzymali zamachowca. Przed marszem odwiedził ich w krakowskich szpitalach i wręczył im ordery (wpis Kancelarii Prezydenta na X, WP, DoRzeczy, Euronews)
✉️ nie znaleziono
💬 nie znaleziono

💡 DLACZEGO TO WAŻNE?

Od 2028 r. za tankowanie auta i ogrzewanie domu gazem, węglem lub olejem zapłacimy więcej: dostawcy paliw będą kupować unijne uprawnienia do emisji CO₂ (dwutlenku węgla), a koszt – jak wskazują Ministerstwo Klimatu i Środowiska oraz Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej – przejdzie na odbiorców. Według Fundacji Republikańskiej litr benzyny może zdrożeć o ok. 29 gr w pierwszym roku i o ok. 54 gr od 2030 r.

Część wpływów ma wrócić do najuboższych przez Społeczny Fundusz Klimatyczny (według Komisji Europejskiej).

🏛️ KTO I KIEDY TO PRZYJĄŁ

• ETS2 (drugi unijny system handlu uprawnieniami do emisji – dla budynków, transportu drogowego i drobnego przemysłu) wprowadziła dyrektywa (UE) 2023/959 z 10 maja 2023 r.
• Parlament Europejski (PE) przyjął ją 18 kwietnia 2023 r., Rada Unii Europejskiej (Rada UE, czyli ministrowie państw członkowskich) – 25 kwietnia 2023 r.
• Rozporządzenie (UE) 2026/667 z 11 marca 2026 r. przesunęło start systemu z 2027 na 2028 r.
• Decyzja (UE) 2026/2402 z 21 października 2026 r. wzmocniła mechanizm hamujący skoki cen.

📌 NA JAKIM ETAPIE JEST

• Obowiązek kupowania uprawnień dotyczy emisji od 2028 r.; pierwsze rozliczenie nastąpi w 2029 r.
• Pierwsza aukcja uprawnień jest zaplanowana na 18 stycznia 2027 r. (kalendarz KE – Komisji Europejskiej – i giełdy EEX, czyli Europejskiej Giełdy Energii).
• Rada Europejska (szefowie państw i rządów) 16 października 2026 r. wezwała KE do zaktualizowania oceny skutków ETS2; nie zdecydowała o kolejnym odroczeniu.
• Polska nie wdrożyła jeszcze przepisów o ETS2 (termin minął 30 czerwca 2024 r.); KE prowadzi wobec Polski postępowanie o naruszenie prawa UE.

📖 CO ZMIENIA DLA POLAKÓW

• Uprawnienia kupują dostawcy paliw, nie gospodarstwa domowe; koszt ma być przenoszony na ceny paliw i ogrzewania.
• Gdy cena przekroczy 45 euro za tonę CO₂ (w cenach z 2020 r.), na rynek trafia dodatkowo 40 mln uprawnień, żeby ją obniżyć.
• Społeczny Fundusz Klimatyczny (SFK) ma dla Polski ok. 11,4 mld euro na lata 2026–2032 – najwięcej w UE; z wkładem krajowym to ok. 65 mld zł (Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej).
• Aby dostać pieniądze, Polska musi złożyć w KE Plan Społeczno-Klimatyczny; według KE jeszcze go nie złożyła.

👍 ARGUMENTY ZWOLENNIKÓW

• PE i Rada UE: ETS2 ma ograniczyć emisje z budynków i transportu, a pieniądze z aukcji wesprzeć gospodarstwa w ubóstwie energetycznym.
• Finlandia, Szwecja, Dania oraz m.in. Niemcy, Hiszpania i Francja – według EPRS (Serwisu Badawczego Parlamentu Europejskiego) – sprzeciwiły się osłabianiu systemu ze względu na przewidywalność inwestycji.
• Polska Zielona Sieć: Polska powinna wdrożyć ETS2, bo „za ETS2 idą pieniądze ze Społecznego Funduszu Klimatycznego”.

⚠️ ZASTRZEŻENIA KRYTYKÓW

• Rząd Donalda Tuska i Ministerstwo Klimatu i Środowiska (MKiŚ) chcą, by ETS2 był dobrowolny lub odroczony do 2030 r., ze względu na koszty dla rodzin o niższych dochodach.
• Polska, Czechy, Słowacja, Węgry, Włochy i Grecja domagały się w październiku 2026 r. odroczenia systemu (EPRS).
• Fundacja Republikańska szacuje dodatkowy koszt dla domu ogrzewanego gazem na ok. 6,3 tys. zł łącznie do 2030 r.

🗳️ JAK GŁOSOWALI

• PE, 18.04.2023 (głosowanie końcowe nad porozumieniem w sprawie dyrektywy ETS, w tym ETS2): 413 za, 167 przeciw, 57 wstrzymujących się. Z 52 polskich europosłów 22 było za, 25 przeciw, nikt się nie wstrzymał, 5 nie głosowało.

Za głosowali europosłowie KO (Koalicji Obywatelskiej) – z PO (Platformy Obywatelskiej): Bartosz Arłukowicz, Jerzy Buzek, Jarosław Duda, Tomasz Frankowski, Andrzej Halicki, Danuta Hübner, Janusz Lewandowski, Elżbieta Łukacijewska, Jan Olbrycht, Radosław Sikorski

Za głosowali europosłowie PSL (Polskiego Stronnictwa Ludowego) i Lewicy: PSL: Krzysztof Hetman, Adam Jarubas, Jarosław Kalinowski; Nowa Lewica: Marek Balt, Marek Belka, Robert Biedroń, Łukasz Kohut

Za głosowali także: Róża Thun (Polska 2050); bezpartyjni: Magdalena Adamowicz, Leszek Miller, Sylwia Spurek; Włodzimierz Cimoszewicz (wybrany z listy Koalicji Europejskiej, frakcja S&D – Socjalistów i Demokratów)

Przeciw głosowali europosłowie PiS (Prawa i Sprawiedliwości): Joachim Brudziński, Ryszard Czarnecki, Krzysztof Jurgiel, Karol Karski, Izabela Kloc, Joanna Kopcińska, Zdzisław Krasnodębski, Elżbieta Kruk, Zbigniew Kuźmiuk, Ryszard Legutko, Beata Mazurek, Andżelika Możdżanowska, Elżbieta Rafalska, Bogdan Rzońca, Jacek Saryusz-Wolski, Beata Szydło, Dominik Tarczyński, Grzegorz Tobiszowski, Witold Waszczykowski, Jadwiga Wiśniewska, Anna Zalewska, Kosma Złotowski

Przeciw głosowali też europosłowie Solidarnej Polski i Partii Republikańskiej (partii koalicyjnych Zjednoczonej Prawicy): Solidarna Polska: Patryk Jaki, Beata Kempa; Partia Republikańska: Adam Bielan

Nie głosowało 5 europosłów: Anna Fotyga (PiS), Ewa Kopacz (PO), Bogusław Liberadzki (Nowa Lewica), Janina Ochojska (bezpartyjna), Tomasz Poręba (PiS)

• Rada UE, 25.04.2023: rząd Mateusza Morawieckiego głosował przeciw, razem z Węgrami; Belgia i Bułgaria wstrzymały się.
• Donald Tusk po szczycie 16.10.2026: „Będziemy zmierzali do tego, żeby ETS2 przesunąć, a być może w ogóle odejść od tego modelu”.

Źródło głosowania w PE: oficjalne dane Parlamentu Europejskiego – protokół głosowań imiennych z 18.04.2023 i dane otwarte PE; sprawdzone w serwisie HowTheyVote.eu. Głosowanie w Radzie UE: komunikat Rady UE z 25.04.2023.

🔗 ŹRÓDŁA

• Dyrektywa (UE) 2023/959 (EUR-Lex – oficjalny serwis prawa UE): https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2023/959/oj
• Rozporządzenie (UE) 2026/667: https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2026/667/oj/eng
• Decyzja (UE) 2026/2402: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=OJ%3AL_202602402
• Rada UE, 25.04.2023: https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2023/04/25/fit-for-55-council-adopts-key-pieces-of-legislation-delivering-on-2030-climate-targets/
• Rada UE, 9.10.2026 (rezerwa ETS2): https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2026/10/09/ets2-council-signs-off-on-rules-strengthening-the-market-stability-reserve/
• Konkluzje Rady Europejskiej 15–16.10.2026: https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-14-2026-INIT/pl/pdf
• EPRS, wyniki szczytu: https://eprs.europarl.europa.eu/EPRS_BRI(2026)788161
• PE, protokół głosowań 18.04.2023: https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/PV-9-2023-04-18-VOT_EN.pdf ; głosowania imienne (RCV): https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/PV-9-2023-04-18-RCV_FR.pdf ; dane otwarte PE: https://data.europarl.europa.eu/api/v2/meetings/MTG-PL-2023-04-18/decisions ; HowTheyVote.eu: https://howtheyvote.eu/votes/154173
• PE, 10.02.2026: https://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20260205IPR33620/eu-climate-law-a-2040-emissions-reduction-target-of-90-for-the-eu
• KE, kalendarz aukcji 2027: https://climate.ec.europa.eu/news-other-reads/news/revised-2027-eu-ets1-and-initial-2027-eu-ets2-auction-calendars-published-2026-10-01_en
• KE, postępowania 2024 i 2025: https://ec.europa.eu/commission/presscorner/api/files/document/print/en/inf_24_3869/INF_24_3869_EN.pdf ; https://energy.ec.europa.eu/news/may-infringement-package-key-decisions-energy-2025-05-07_en
• KE, plany społeczno-klimatyczne: https://employment-social-affairs.ec.europa.eu/policies-and-activities/funding/social-climate-fund/social-climate-fund-national-plans_en
• MFiPR, Plan Społeczno-Klimatyczny: https://www.gov.pl/web/fundusze-regiony/rozpoczely-sie-konsultacje-projektu-planu-spoleczno-klimatycznego
• MKiŚ, 5.11.2025 i 18.03.2026: https://www.gov.pl/web/klimat/rada-ds-srodowiska-envi-uzgodnila-rewizje-europejskiego-prawa-o-klimacie-ets-2-opozniony-polska-skutecznie-zmienia-sposob-budowy-unijnej-polityki-klimatycznej ; https://www.gov.pl/web/klimat/Reforma-ets-kierunek-zmian-proponowany-przez-polske
• Fundacja Republikańska, raport: https://ets2koszty.pl/wp-content/uploads/2024/07/ets2_raport_final.pdf
• Business Insider Polska: https://businessinsider.com.pl/prawo/rewizja-ets2-stala-sie-faktem-tusk-zapowiada-kolejne-dzialania/y00erx7
• Euractiv.pl: https://euractiv.pl/section/demokracja/news/fejk-tygodnia-fit-for-55-to-wina-opozycji/
• Instytut Reform (maj 2026): https://ireform.eu/wp-content/uploads/2026/05/Fair_and_ambitious_modernisation_of_Poland_How_to_spend_billions_from_ETS_2_effectively.pdf
• Polska Zielona Sieć (27.10.2026): https://zielonasiec.pl/2026/10/27/plan-spoleczno-klimatyczny-nie-moze-byc-jedynie-dodatkiem-wnioski-z-warsztatu-polskiej-zielonej-sieci-i-instytutu-reform-o-ets2-i-przyszlych-funduszach-europejskich/
• Energetyka24 (SFK 11,4 mld euro): https://energetyka24.com/klimat/wiadomosci/114-mld-euro-dla-polski-ze-spolecznego-funduszu-klimatycznego

Opracowanie oparte wyłącznie na jawnych źródłach; zostanie zaktualizowane, gdy zmieni się etap prac nad ETS2.

Według Ministerstwa Finansów i Eurostatu dług publiczny Polski liczony metodą unijną wyniósł na koniec czerwca 2026 r. 64,5% PKB i przekroczył unijną wartość referencyjną 60% PKB. Na koniec żadnego roku od 2004 r. nie był tak wysoki – dotychczasowy rekord to 56,9% PKB w 2013 r.

Na zegarze zadłużenia w kolumnie bocznej widać, jak dług rośnie z każdą sekundą. Ten wpis pokazuje, jak zmieniał się na koniec kadencji kolejnych rządów od 2004 r. Korzystamy wyłącznie z oficjalnych danych.

📌 DWIE MIARY DŁUGU – SKĄD RÓŻNICE?

Metodologia polska (PDP, państwowy dług publiczny) to miara z ustawy o finansach publicznych. Do niej odnosi się konstytucyjny próg 60% PKB.
Metodologia unijna (EDP) to miara, według której Unia Europejska porównuje długi państw. Obejmuje też fundusze w BGK i PFR, m.in. Fundusz Przeciwdziałania COVID-19 i Fundusz Wsparcia Sił Zbrojnych. Według MF na 30.06.2026 r. różnica między miarami wynosiła ok. 450 mld zł.

📊 DŁUG NA KONIEC KADENCJI KOLEJNYCH RZĄDÓW

MF podaje dług na koniec kwartału, dlatego bierzemy ostatni pełny kwartał przed zmianą rządu. Kwoty w mld zł, w nawiasie % PKB.

📈 OBECNY RZĄD – KONIEC KAŻDEGO ROKU

⚠️ WARTO WIEDZIEĆ

• W 2014 r. przeniesienie części obligacji z OFE do ZUS jednorazowo obniżyło dług o ok. 130 mld zł (MF).
• Od 2020 r. obie miary mocno się rozchodzą, bo część wydatków finansowano przez fundusze poza budżetem. Na koniec 2019 r. różnica wynosiła ok. 55 mld zł, na koniec 2023 r. ok. 363 mld zł.
• Kolejne dane MF ukażą się 10 grudnia 2026 r. Wtedy zaktualizujemy wpis i zegar.

🔗 ŹRÓDŁA

• Ministerstwo Finansów – szeregi czasowe długu
• Ministerstwo Finansów – zadłużenie sektora finansów publicznych
• GUS – deficyt i dług sektora instytucji rządowych i samorządowych 2022–2025
• Eurostat – dług kwartalny
• Eurostat – dane roczne
• Daty zmian rządów: Monitor Polski

Wpis opiera się wyłącznie na danych urzędowych. Nie oceniamy polityki żadnego rządu – pokazujemy liczby.

Według autorów projektu: prawo do emerytury przed osiągnięciem wieku emerytalnego dla osób z długim stażem pracy – kobiet po 35, a mężczyzn po 40 latach składek.

Autorzy, czyli komitet obywatelski powołany z inicjatywy NSZZ „Solidarność”, piszą, że byłaby to „swego rodzaju nagroda dla ubezpieczonych, którzy w młodym wieku zaczęli wykonywać pracę zarobkową a następnie przez wiele lat regularnie opłacali składki na ubezpieczenie emerytalne” (druk nr 27, uzasadnienie).

📌 NA JAKIM ETAPIE JEST PROJEKT

„Zamrażarka” to potoczne określenie, a nie oficjalny status w Sejmie. Tak mówi się o projektach, które od dawna nie przechodzą do kolejnego etapu prac.

• 30 września 2021 r. – obywatelski projekt wpłynął do Sejmu IX kadencji jako druk nr 1692. W grudniu 2021 r. odbyło się pierwsze czytanie i projekt trafił do Komisji Polityki Społecznej i Rodziny, która nie przygotowała sprawozdania (przebieg prac w IX kadencji – API Sejmu).
• 20 listopada 2023 r. – projekt obywatelski nie przepada z końcem kadencji, dlatego w nowym Sejmie dostał numer druku 27 i został skierowany do pierwszego czytania (przebieg prac – druk nr 27, API Sejmu).
• 8 lutego 2024 r. – pierwsze czytanie na 5. posiedzeniu Sejmu. Projekt trafił do Komisji Polityki Społecznej i Rodziny razem z podobnym projektem poselskim Lewicy (druk nr 187) (przebieg prac, druk nr 187). To ostatni formalny etap prac.
• 26 lipca 2024 r. – komisja wysłuchała stanowiska Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie obu projektów, ale nie zaczęła prac nad ich treścią (posiedzenia komisji – API Sejmu, MRPiPS).
• 24 lipca 2025 r. – komisja zajęła się wnioskiem o wydłużenie terminu na przedstawienie Sejmowi sprawozdania o projekcie (posiedzenia komisji – API Sejmu).
• 28 października 2026 r. – w odpowiedzi na interpelację nr 20253 wiceminister rodziny Sebastian Gajewski napisał, że jego resort przygotował projekt stanowiska rządu „przychylny” idei emerytur stażowych. Rada Ministrów może jednak przyjąć pozytywne stanowisko „w szczególności” po zgodzie Ministra Finansów i Gospodarki, a ten jej dotąd nie wyraził (odpowiedź na interpelację, Rynek Zdrowia).
• Stan na 10 listopada 2026 r. – od pierwszego czytania minęło ponad 2 lata i 9 miesięcy (33 miesiące) bez kolejnego formalnego etapu. Komisja nie przedstawiła sprawozdania, więc nie było drugiego czytania. Od wpłynięcia projektu do Sejmu minęło ponad 5 lat. Według planu pracy komisji na drugie półrocze 2026 r. w grudniu komisja ma wysłuchać informacji rządu o przygotowaniu stanowiska w sprawie obu projektów. Nie oznacza to jeszcze głosowania nad projektem (Forsal, posiedzenie komisji 1 lipca 2026 r. – API Sejmu).

📖 CO ZMIENIŁOBY DLA OBYWATELI

• Nowy rodzaj emerytury. Prawo do emerytury przed osiągnięciem wieku emerytalnego (60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn) miałyby osoby urodzone po 31 grudnia 1948 r., jeśli ich okres składkowy i nieskładkowy wynosi co najmniej 35 lat w przypadku kobiet albo 40 lat w przypadku mężczyzn (druk nr 27, art. 1).
• Warunek: co najmniej najniższa emerytura. Emerytura stażowa przysługiwałaby tylko wtedy, gdy wyliczone świadczenie nie byłoby niższe od najniższej emerytury. W praktyce zależałoby to od wysokości wpłaconych składek (druk nr 27, uzasadnienie, GazetaPrawna.pl).
• Wybór, a nie obowiązek. Emerytura stażowa byłaby przyznawana na wniosek. Kto chce, mógłby pracować dalej i w ten sposób podwyższyć swoją przyszłą emeryturę. Pracownik nie musiałby też wcześniej rozwiązywać umowy z pracodawcą (uzasadnienie).
• Limity dorabiania. Przy dorabianiu obowiązywałyby zasady podobne do dzisiejszych: przy przychodzie powyżej 70% przeciętnego wynagrodzenia świadczenie byłoby zmniejszane, a powyżej 130% zawieszane (uzasadnienie).
• Także rolnicy. Projekt obejmuje również ubezpieczonych w KRUS, którzy mają 35 lub 40 lat podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu (uzasadnienie).
• W praktyce. Według mediów osoby, które zaczęły pracę zaraz po szkole i nie miały przerw w opłacaniu składek, mogłyby przejść na emeryturę nawet 5–7 lat wcześniej niż dziś (Forsal, PulsHR).
• Koszty według autorów. Gdyby z emerytury stażowej skorzystała połowa uprawnionych, wydatki na emerytury wzrosłyby w pierwszym roku o 4,1 mld zł, a w drugim o 7,2 mld zł. Wpływy ze składek spadłyby o 2–3,7 mld zł rocznie. Gdyby skorzystali wszyscy uprawnieni, wydatki wzrosłyby o 8,2–14,4 mld zł rocznie. Wyliczenia nie obejmują KRUS (uzasadnienie, Forbes).

👍 ARGUMENTY AUTORÓW / ZWOLENNIKÓW

• Autorzy projektu w uzasadnieniu piszą, że to rozwiązanie jest zgodne z oczekiwaniami osób, które po długiej pracy tracą siły i nie mogą pracować do wieku emerytalnego. Przypominają, że w latach 2011–2020 liczba wypłacanych emerytur niższych od minimalnej wzrosła z 23,9 tys. do 310,1 tys. Uważają to za dowód, że obecne zachęty do opłacania składek nie wystarczają, a emerytura stażowa byłaby nową zachętą (uzasadnienie).
• Przewodniczący „Solidarności” Piotr Duda w piśmie do marszałka Sejmu z 18 marca 2026 r. napisał, że projekty „pozostają w sejmowej »zamrażarce«” i że „dla milionów pracowników emerytury stażowe to kwestia elementarnej sprawiedliwości społecznej” (NSZZ „Solidarność”, Tysol). Marszałek Czarzasty zaprosił go wtedy na rozmowę (Business Insider).
• Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej już w 2024 r. deklarowało, że odnosi się do koncepcji „życzliwie”, ale rozwiązanie trzeba „właściwie skalibrować” (MRPiPS). W październiku 2026 r. resort potwierdził, że jego projekt stanowiska rządu jest przychylny idei, z określonymi zastrzeżeniami (odpowiedź na interpelację).
• Podobne rozwiązanie zakłada poselski projekt Lewicy (druk nr 187). Pod tym projektem podpisał się m.in. obecny marszałek Sejmu Włodzimierz Czarzasty (Rynek Zdrowia, Tysol).

⚠️ ZASTRZEŻENIA KRYTYKÓW

• Prof. Marek Góra z SGH, współtwórca reformy emerytalnej z 1999 r., w 2021 r. ocenił projekt „Solidarności” krytycznie. Uważa, że wysokie koszty zabrałyby pieniądze na ochronę zdrowia, edukację czy inwestycje, a samo rozwiązanie ułatwiłoby pracodawcom pozbywanie się starszych pracowników. Powiedział: „To droga do wypychania starszych z rynku pracy. Do tego wypychania na niską – bo w niskim wieku – emeryturę.” (Forbes)
• Dr Marcin Wojewódka, prezes Instytutu Emerytalnego, ostrzega, że emerytury stażowe pogorszyłyby bilans Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który już dziś wymaga dopłat z budżetu. Jako przestrogę podaje przykład Słowacji, gdzie po wprowadzeniu podobnych emerytur w 2023 r. odeszło z pracy znacznie więcej osób niż zwykle (Instytut Emerytalny). Zwraca też uwagę, że takie rozwiązanie mogłoby być szczególnie niekorzystne dla kobiet, bo zwiększałoby ryzyko bardzo niskich emerytur (Biznes Wprost).
• Prof. Ryszard Szarfenberg z UW przygotował zewnętrzną opinię na zlecenie przewodniczącej komisji, datowaną na 8 września 2026 r. Uważa w niej, że uwzględnienie długiego stażu jest co do zasady dopuszczalne. Nie rekomenduje jednak uchwalenia projektu w obecnym brzmieniu, bo tekst opiera się na stanie prawa z 2021 r. i wymaga dopracowania, m.in. w sprawie środków z OFE (opinia dla Sejmu).
• Minister Finansów i Gospodarki według odpowiedzi resortu rodziny nie wyraził dotąd pozytywnego stanowiska w uzgodnieniach międzyresortowych. Media wskazują, że główną przeszkodą są koszty (odpowiedź na interpelację, Forsal).

🔗 ŹRÓDŁA

Oficjalne - Druk nr 27 – tekst projektu i uzasadnienie (PDF) - Przebieg procesu legislacyjnego – druk nr 27 (sejm.gov.pl) - Proces nr 27 – API Sejmu - Proces w IX kadencji (druk nr 1692) – API Sejmu - Druk nr 187 (projekt Lewicy) – API Sejmu - Posiedzenia Komisji Polityki Społecznej i Rodziny – API Sejmu - Odpowiedź MRPiPS na interpelację nr 20253 (28.10.2026) - MRPiPS: prace nad stanowiskiem rządu (05.08.2024) - Opinia prof. R. Szarfenberga dla Komisji (08.09.2026)

Media i organizacje - Rynek Zdrowia (30.10.2026) - Forsal (27.07.2026) - GazetaPrawna.pl - PulsHR - Forbes (27.05.2021) - Business Insider - Biznes Wprost - Instytut Emerytalny (04.02.2026) - NSZZ „Solidarność” - Tysol

Opis opiera się na jawnych dokumentach Sejmu, oficjalnych opiniach i relacjach prasowych. Zaktualizujemy go, gdy projekt ruszy z miejsca.

💡 DLACZEGO TO WAŻNE?

Ustawa pozwoli państwu zamrozić majątek, a nawet przejąć firmę osoby wpisanej na krajową listę sankcyjną, także za działania w przestrzeni informacyjnej. Według rządu chroni to bezpieczeństwo Polski. Według KRRiT i części prawników może ograniczać wolność słowa i legalnych mediów.

W skrócie: Sejm uchwalił rządową ustawę, która ma w jednym akcie uregulować wdrażanie sankcji unijnych i krajowych. Nowe przepisy pozwalają m.in. wpisać osobę lub firmę na krajową listę sankcyjną także za inicjowanie, realizowanie, koordynowanie lub finansowanie ingerencji i manipulacji w środowisku informacyjnym. Ustawa jest w Senacie, a potem trafi do prezydenta.

📌 NA JAKIM ETAPIE JEST USTAWA

• 6 sierpnia 2026 r. – rządowy projekt ustawy o środkach ograniczających wpłynął do Sejmu jako druk nr 3003 (wnioskodawca: Prezes Rady Ministrów; projekt UC92 / RM-0610-126-26, przygotowany w MSZ) (API Sejmu – druk 3003, przebieg procesu).
• 3 września 2026 r. – I czytanie; skierowano do Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych, Finansów Publicznych oraz Gospodarki i Rozwoju.
• 21 października 2026 r. – sprawozdanie komisji (druk nr 3251); zgłoszono 5 wniosków mniejszości.
• 23 października 2026 r. – II czytanie; projekt wrócił do komisji.
• 6 listopada 2026 r. – III czytanie i uchwalenie ustawy (głosowanie nr 89 na 68. posiedzeniu: 240 za, 202 przeciw, 1 wstrzymał się, 17 nie głosowało) (oficjalny wynik, PDF protokołu).
• 9 listopada 2026 r. – ustawa trafiła do Senatu jako druk senacki nr 928; termin posiedzenia Senatu nie został jeszcze wyznaczony (druk Senatu nr 928). Potem prezydent będzie mógł ją podpisać, zawetować albo skierować do Trybunału Konstytucyjnego. Na razie nie obowiązuje.

📖 CO ZMIENIA DLA OBYWATELI

• Jeden system sankcji. Ustawa ma zebrać w jednym miejscu zasady stosowania unijnych i krajowych środków ograniczających (potocznie: sankcji), wskazać właściwe organy i stworzyć przy MSZ Zespół do spraw Środków Ograniczających. Rząd nazywa ją w uzasadnieniu „konstytucją sankcyjną” (uzasadnienie do druku 3003, Prawo.pl).
• Wdrożenie dyrektywy UE. Część przepisów ma wykonać dyrektywę (UE) 2024/1226 o przestępstwach związanych z naruszeniem unijnych środków ograniczających (uzasadnienie, Demagog).
• Krajowa lista sankcyjna. Listę osób i podmiotów prowadzi minister właściwy do spraw wewnętrznych i publikuje ją w BIP. Wpis następuje decyzją ministra (z urzędu lub na wniosek m.in. służb, GIIF, KNF, Prokuratora Krajowego). Decyzja jest natychmiast wykonalna; nie przysługuje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy; można wnieść skargę do sądu administracyjnego, ale do uprawomocnienia wyroku decyzja zachowuje moc (tekst uchwalony, art. 7–9).
• Nowa przesłanka – ingerencja informacyjna. Na listę można wpisać m.in. osoby i podmioty inicjujące, realizujące, koordynujące lub finansujące ingerencję i manipulację w środowisku informacyjnym stwarzającą poważne zagrożenia dla bezpieczeństwa narodowego na korzyść lub w interesie państw objętych sankcjami UE albo osób/podmiotów już objętych sankcjami UE. W uchwalonym tekście zdefiniowano to jako „celowe, systematyczne, skoordynowane i nieautentyczne zachowanie w domenie informacyjnej…”. Jednocześnie ustawa zastrzega, że co do zasady nie uznaje się za takie działania korzystania z wolności słowa, działalności dziennikarskiej, publicystycznej lub wydawniczej – chyba że stanowią świadomą i rzeczywistą działalność objętą tą przesłanką (art. 4 ust. 1–4 tekstu uchwalonego).
• Środki wobec osób i firm z listy. Zamrożenie środków finansowych i zasobów gospodarczych, zakaz ich udostępniania, wpis cudzoziemca do wykazu osób niepożądanych, wykluczenie z zamówień publicznych; w określonych przypadkach zgoda ministra gospodarki na zbycie udziałów/akcji, a także zarząd w celu zbycia lub przejęcia własności (przejęcie – za odszkodowaniem według wartości rynkowej, z wyjątkami przewidzianymi w ustawie).
• Sankcje wobec całych państw. Rada Ministrów, na wniosek MSZ, może rozporządzeniem ograniczyć współpracę gospodarczą z państwem spoza UE/EFTA (na okres do 24 miesięcy, z możliwością przedłużenia).
• Kary. Administracyjna kara pieniężna do 20 mln zł (nakłada m.in. naczelnik urzędu celno-skarbowego). Odpowiedzialność karna – m.in. od 6 miesięcy do 8 lat, a w najcięższych przypadkach obrotu towarami objętymi sankcjami do 12 lat pozbawienia wolności (art. 59, 63–67).
• Pracownicy firm objętych sankcjami. Ustawa przewiduje dostęp do świadczeń z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w określonych sytuacjach.

👍 ARGUMENTY ZWOLENNIKÓW

• Rząd / MSZ (uzasadnienie projektu): dotychczasowe przepisy były rozproszone, co utrudniało stosowanie sankcji – zwłaszcza przedsiębiorcom. Jedna ustawa ma zapewnić spójność, podział kompetencji i koordynację; ma też wdrażać dyrektywę 2024/1226 oraz uzupełnić unijne sankcje o krajowe środki ze względu na bezpieczeństwo narodowe (uzasadnienie).
• Komunikat o przyjęciu projektu przez Radę Ministrów (relacja Prawo.pl, 4.08.2026): ustawa „kompleksowo porządkuje” stosowanie sankcji unijnych i krajowych, obejmuje wszystkie reżimy unijne bez potrzeby nowelizacji przy każdym nowym pakiecie i wprowadza przesłankę FIMI (foreign information manipulation and interference) jako podstawę wpisu na listę (Prawo.pl).
• Demagog (przegląd druku, 23.10.2026): pojęcie FIMI jest szersze niż „dezinformacja” i jest już używane przez Europejską Służbę Działań Zewnętrznych (EEAS); obejmuje m.in. skoordynowane operacje informacyjne, także wykradanie i ujawnianie poufnych treści. Demagog opisuje też, że komisja sejmowa doprecyzowała definicję po uwagach o nieostrości pojęcia (Demagog).
• Portal Samorządowy (PAP, 6.11.2026): Sejm uchwalił ustawę mającą utworzyć system krajowych środków ograniczających, w tym nowe przesłanki wpisu na listę sankcyjną oraz kary za naruszanie i obchodzenie sankcji (Portal Samorządowy).

⚠️ ZASTRZEŻENIA KRYTYKÓW

• Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji (przewodnicząca dr Agnieszka Glapiak, 25.09.2026): projekt nie był konsultowany z KRRiT; szerokie i nieprecyzyjne przesłanki „wspierania obcej ingerencji i manipulacji w środowisku informacyjnym” mogą prowadzić do arbitralnego ograniczania wolności słowa i działalności legalnych mediów; kary do 20 mln zł miałby nakładać naczelnik urzędu celno-skarbowego decyzją natychmiast wykonalną, z pominięciem konstytucyjnej roli KRRiT (gov.pl/KRRiT, opinia do druku 3003-003).
• Prezes UODO Mirosław Wróblewski (opinia 17.09.2026): projekt nie został przedstawiony UODO na etapie rządowym mimo przetwarzania danych osobowych; wśród zastrzeżeń – brak testu prywatności / oceny skutków dla ochrony danych, niedostateczne określenie zakresu danych i kategorii osób, szeroki obowiązek przekazywania informacji, zakres danych ujawnianych na publicznej liście sankcyjnej oraz brak określonych okresów przechowywania danych (opinia do druku 3003-002).
• Związek Banków Polskich (relacja Demagoga): pojęcie „obcej ingerencji i manipulacji…” jest nieostre i bardzo szerokie, co może prowadzić do arbitralnych decyzji (Demagog).
• Fundacja Ordo Iuris (analiza, X 2026): zdaniem Instytutu dyrektywę UE wykonuje tylko część przepisów karnych; rdzeń – krajowa lista, zamrażanie majątku, zarząd przymusowy i przejęcie własności – to odrębny reżim niewymagany przez UE; przesłanki wpisu (w tym „prawdopodobieństwo wykorzystania” środków i FIMI) są zdaniem autorów zbyt nieostre względem art. 2 i 54 Konstytucji; procedura natychmiast wykonalnej decyzji ministra bez ponownego rozpatrzenia – zdaniem OI – osłabia ochronę sądową; krytykowane jest też przejęcie własności decyzją ministra z możliwością ograniczenia odszkodowania (analiza Ordo Iuris, PDF).
• CyberDefence24 (30.10.2026): projekt budzi kontrowersje na styku walki z dezinformacją i ochrony wolności słowa; podkreśla natychmiastową wykonalność decyzji o wpisie i możliwość utraty dostępu do środków przed rozstrzygnięciem sądu; relacjonuje zastrzeżenia KRRiT oraz doprecyzowanie definicji w komisji (CyberDefence24).
• Wnioski mniejszości w komisji (posłowie B. Dorywalski, J. Zieliński, M. Wassermann): m.in. skreślenie krajowych środków ograniczających albo przesłanki dotyczącej ingerencji informacyjnej (druk 3251). Sejm je odrzucił przy III czytaniu.

Sąd Najwyższy w piśmie z 14 września 2026 r. poinformował, że nie zgłasza uwag do projektu (opinia SN, druk 3003-001).

🗳️ JAK GŁOSOWALI

(głosowanie nad całością, 6.11.2026, godz. 17:28 Europe/Warsaw – protokół)

Wynik: 240 za, 202 przeciw, 1 wstrzymał się, 17 nie głosowało.

• Premier Donald Tusk – za
• Marszałek Sejmu Włodzimierz Czarzasty – za
• Minister spraw zagranicznych Radosław Sikorski – nie dotyczy (nie jest posłem)
• Prezydent Karol Nawrocki – ustawa jeszcze do niego nie trafiła; po Senacie będzie mógł ją podpisać, zawetować albo skierować do Trybunału Konstytucyjnego
• Były premier Mateusz Morawiecki – przeciw
• Prezes PiS Jarosław Kaczyński – nie głosował (nieobecny)
• Były minister edukacji Przemysław Czarnek – przeciw
• Poseł Sławomir Mentzen – przeciw
• Poseł Krzysztof Bosak – przeciw
• Europoseł Grzegorz Braun – nie dotyczy (nie jest posłem na Sejm)
• Były marszałek Sejmu Szymon Hołownia – za

🔗 ŹRÓDŁA

1. API Sejmu – druk 3003 i proces 3003
2. Przebieg procesu – sejm.gov.pl
3. Uzasadnienie (DOCX) / projekt ustawy (DOCX)
4. Tekst uchwalony po III czytaniu (PDF)
5. Sprawozdanie komisji – druk 3251
6. Głosowanie imienne 68/89 · PDF
7. Opinia SN (brak uwag)
8. Opinia PUODO
9. Opinia / wystąpienie KRRiT · komunikat na gov.pl
10. Prawo.pl – przyjęcie projektu przez RM
11. Portal Samorządowy / PAP – uchwalenie
12. Demagog – przegląd druku 3003
13. CyberDefence24
14. Analiza Ordo Iuris (PDF)

Opis opiera się na jawnych dokumentach Sejmu, oficjalnych opiniach i publicznych źródłach prasowych. Zaktualizujemy go, gdy zmieni się etap prac (Senat, prezydent, ogłoszenie w Dzienniku Ustaw).