Krajowa „konstytucja sankcyjna” – ustawa o środkach ograniczających (druk nr 3003)

💡 DLACZEGO TO WAŻNE?

Ustawa pozwoli państwu zamrozić majątek, a nawet przejąć firmę osoby wpisanej na krajową listę sankcyjną, także za działania w przestrzeni informacyjnej. Według rządu chroni to bezpieczeństwo Polski. Według KRRiT i części prawników może ograniczać wolność słowa i legalnych mediów.

W skrócie: Sejm uchwalił rządową ustawę, która ma w jednym akcie uregulować wdrażanie sankcji unijnych i krajowych. Nowe przepisy pozwalają m.in. wpisać osobę lub firmę na krajową listę sankcyjną także za inicjowanie, realizowanie, koordynowanie lub finansowanie ingerencji i manipulacji w środowisku informacyjnym. Ustawa jest w Senacie, a potem trafi do prezydenta.

📌 NA JAKIM ETAPIE JEST USTAWA

6 sierpnia 2026 r. – rządowy projekt ustawy o środkach ograniczających wpłynął do Sejmu jako druk nr 3003 (wnioskodawca: Prezes Rady Ministrów; projekt UC92 / RM-0610-126-26, przygotowany w MSZ) (API Sejmu – druk 3003, przebieg procesu).
3 września 2026 r. – I czytanie; skierowano do Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych, Finansów Publicznych oraz Gospodarki i Rozwoju.
21 października 2026 r. – sprawozdanie komisji (druk nr 3251); zgłoszono 5 wniosków mniejszości.
23 października 2026 r. – II czytanie; projekt wrócił do komisji.
6 listopada 2026 r. – III czytanie i uchwalenie ustawy (głosowanie nr 89 na 68. posiedzeniu: 240 za, 202 przeciw, 1 wstrzymał się, 17 nie głosowało) (oficjalny wynik, PDF protokołu).
9 listopada 2026 r. – ustawa trafiła do Senatu jako druk senacki nr 928; termin posiedzenia Senatu nie został jeszcze wyznaczony (druk Senatu nr 928). Potem prezydent będzie mógł ją podpisać, zawetować albo skierować do Trybunału Konstytucyjnego. Na razie nie obowiązuje.

📖 CO ZMIENIA DLA OBYWATELI

Jeden system sankcji. Ustawa ma zebrać w jednym miejscu zasady stosowania unijnych i krajowych środków ograniczających (potocznie: sankcji), wskazać właściwe organy i stworzyć przy MSZ Zespół do spraw Środków Ograniczających. Rząd nazywa ją w uzasadnieniu „konstytucją sankcyjną” (uzasadnienie do druku 3003, Prawo.pl).
Wdrożenie dyrektywy UE. Część przepisów ma wykonać dyrektywę (UE) 2024/1226 o przestępstwach związanych z naruszeniem unijnych środków ograniczających (uzasadnienie, Demagog).
Krajowa lista sankcyjna. Listę osób i podmiotów prowadzi minister właściwy do spraw wewnętrznych i publikuje ją w BIP. Wpis następuje decyzją ministra (z urzędu lub na wniosek m.in. służb, GIIF, KNF, Prokuratora Krajowego). Decyzja jest natychmiast wykonalna; nie przysługuje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy; można wnieść skargę do sądu administracyjnego, ale do uprawomocnienia wyroku decyzja zachowuje moc (tekst uchwalony, art. 7–9).
Nowa przesłanka – ingerencja informacyjna. Na listę można wpisać m.in. osoby i podmioty inicjujące, realizujące, koordynujące lub finansujące ingerencję i manipulację w środowisku informacyjnym stwarzającą poważne zagrożenia dla bezpieczeństwa narodowego na korzyść lub w interesie państw objętych sankcjami UE albo osób/podmiotów już objętych sankcjami UE. W uchwalonym tekście zdefiniowano to jako „celowe, systematyczne, skoordynowane i nieautentyczne zachowanie w domenie informacyjnej…”. Jednocześnie ustawa zastrzega, że co do zasady nie uznaje się za takie działania korzystania z wolności słowa, działalności dziennikarskiej, publicystycznej lub wydawniczej – chyba że stanowią świadomą i rzeczywistą działalność objętą tą przesłanką (art. 4 ust. 1–4 tekstu uchwalonego).
Środki wobec osób i firm z listy. Zamrożenie środków finansowych i zasobów gospodarczych, zakaz ich udostępniania, wpis cudzoziemca do wykazu osób niepożądanych, wykluczenie z zamówień publicznych; w określonych przypadkach zgoda ministra gospodarki na zbycie udziałów/akcji, a także zarząd w celu zbycia lub przejęcia własności (przejęcie – za odszkodowaniem według wartości rynkowej, z wyjątkami przewidzianymi w ustawie).
Sankcje wobec całych państw. Rada Ministrów, na wniosek MSZ, może rozporządzeniem ograniczyć współpracę gospodarczą z państwem spoza UE/EFTA (na okres do 24 miesięcy, z możliwością przedłużenia).
Kary. Administracyjna kara pieniężna do 20 mln zł (nakłada m.in. naczelnik urzędu celno-skarbowego). Odpowiedzialność karna – m.in. od 6 miesięcy do 8 lat, a w najcięższych przypadkach obrotu towarami objętymi sankcjami do 12 lat pozbawienia wolności (art. 59, 63–67).
Pracownicy firm objętych sankcjami. Ustawa przewiduje dostęp do świadczeń z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w określonych sytuacjach.

👍 ARGUMENTY ZWOLENNIKÓW

Rząd / MSZ (uzasadnienie projektu): dotychczasowe przepisy były rozproszone, co utrudniało stosowanie sankcji – zwłaszcza przedsiębiorcom. Jedna ustawa ma zapewnić spójność, podział kompetencji i koordynację; ma też wdrażać dyrektywę 2024/1226 oraz uzupełnić unijne sankcje o krajowe środki ze względu na bezpieczeństwo narodowe (uzasadnienie).
Komunikat o przyjęciu projektu przez Radę Ministrów (relacja Prawo.pl, 4.08.2026): ustawa „kompleksowo porządkuje” stosowanie sankcji unijnych i krajowych, obejmuje wszystkie reżimy unijne bez potrzeby nowelizacji przy każdym nowym pakiecie i wprowadza przesłankę FIMI (foreign information manipulation and interference) jako podstawę wpisu na listę (Prawo.pl).
Demagog (przegląd druku, 23.10.2026): pojęcie FIMI jest szersze niż „dezinformacja” i jest już używane przez Europejską Służbę Działań Zewnętrznych (EEAS); obejmuje m.in. skoordynowane operacje informacyjne, także wykradanie i ujawnianie poufnych treści. Demagog opisuje też, że komisja sejmowa doprecyzowała definicję po uwagach o nieostrości pojęcia (Demagog).
Portal Samorządowy (PAP, 6.11.2026): Sejm uchwalił ustawę mającą utworzyć system krajowych środków ograniczających, w tym nowe przesłanki wpisu na listę sankcyjną oraz kary za naruszanie i obchodzenie sankcji (Portal Samorządowy).

⚠️ ZASTRZEŻENIA KRYTYKÓW

Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji (przewodnicząca dr Agnieszka Glapiak, 25.09.2026): projekt nie był konsultowany z KRRiT; szerokie i nieprecyzyjne przesłanki „wspierania obcej ingerencji i manipulacji w środowisku informacyjnym” mogą prowadzić do arbitralnego ograniczania wolności słowa i działalności legalnych mediów; kary do 20 mln zł miałby nakładać naczelnik urzędu celno-skarbowego decyzją natychmiast wykonalną, z pominięciem konstytucyjnej roli KRRiT (gov.pl/KRRiT, opinia do druku 3003-003).
Prezes UODO Mirosław Wróblewski (opinia 17.09.2026): projekt nie został przedstawiony UODO na etapie rządowym mimo przetwarzania danych osobowych; wśród zastrzeżeń – brak testu prywatności / oceny skutków dla ochrony danych, niedostateczne określenie zakresu danych i kategorii osób, szeroki obowiązek przekazywania informacji, zakres danych ujawnianych na publicznej liście sankcyjnej oraz brak określonych okresów przechowywania danych (opinia do druku 3003-002).
Związek Banków Polskich (relacja Demagoga): pojęcie „obcej ingerencji i manipulacji…” jest nieostre i bardzo szerokie, co może prowadzić do arbitralnych decyzji (Demagog).
Fundacja Ordo Iuris (analiza, X 2026): zdaniem Instytutu dyrektywę UE wykonuje tylko część przepisów karnych; rdzeń – krajowa lista, zamrażanie majątku, zarząd przymusowy i przejęcie własności – to odrębny reżim niewymagany przez UE; przesłanki wpisu (w tym „prawdopodobieństwo wykorzystania” środków i FIMI) są zdaniem autorów zbyt nieostre względem art. 2 i 54 Konstytucji; procedura natychmiast wykonalnej decyzji ministra bez ponownego rozpatrzenia – zdaniem OI – osłabia ochronę sądową; krytykowane jest też przejęcie własności decyzją ministra z możliwością ograniczenia odszkodowania (analiza Ordo Iuris, PDF).
CyberDefence24 (30.10.2026): projekt budzi kontrowersje na styku walki z dezinformacją i ochrony wolności słowa; podkreśla natychmiastową wykonalność decyzji o wpisie i możliwość utraty dostępu do środków przed rozstrzygnięciem sądu; relacjonuje zastrzeżenia KRRiT oraz doprecyzowanie definicji w komisji (CyberDefence24).
Wnioski mniejszości w komisji (posłowie B. Dorywalski, J. Zieliński, M. Wassermann): m.in. skreślenie krajowych środków ograniczających albo przesłanki dotyczącej ingerencji informacyjnej (druk 3251). Sejm je odrzucił przy III czytaniu.

Sąd Najwyższy w piśmie z 14 września 2026 r. poinformował, że nie zgłasza uwag do projektu (opinia SN, druk 3003-001).

🗳️ JAK GŁOSOWALI

(głosowanie nad całością, 6.11.2026, godz. 17:28 Europe/Warsaw – protokół)

Wynik: 240 za, 202 przeciw, 1 wstrzymał się, 17 nie głosowało.

Premier Donald Tusk – za
Marszałek Sejmu Włodzimierz Czarzasty – za
Minister spraw zagranicznych Radosław Sikorski – nie dotyczy (nie jest posłem)
Prezydent Karol Nawrocki – ustawa jeszcze do niego nie trafiła; po Senacie będzie mógł ją podpisać, zawetować albo skierować do Trybunału Konstytucyjnego
Były premier Mateusz Morawiecki – przeciw
Prezes PiS Jarosław Kaczyński – nie głosował (nieobecny)
Były minister edukacji Przemysław Czarnek – przeciw
Poseł Sławomir Mentzen – przeciw
Poseł Krzysztof Bosak – przeciw
Europoseł Grzegorz Braun – nie dotyczy (nie jest posłem na Sejm)
Były marszałek Sejmu Szymon Hołownia – za

🔗 ŹRÓDŁA

Opis opiera się na jawnych dokumentach Sejmu, oficjalnych opiniach i publicznych źródłach prasowych. Zaktualizujemy go, gdy zmieni się etap prac (Senat, prezydent, ogłoszenie w Dzienniku Ustaw).

Szukaj na tym blogu

Obserwator obywatelski

Dlaczego to robimy?